Phương pháp HighScope là một trong các chương trình giáo dục mầm non hiện đại. Phương pháp này tập trung vào việc tạo ra một môi trường để trẻ không chỉ được học tập mà còn phát triển một cách toàn diện. Trong bài viết này, ILA sẽ làm rõ khái niệm HighScope, đặc điểm cũng như ưu và nhược điểm của phương pháp này.
Phương pháp HighScope là gì?
HighScope là một phương pháp giáo dục mầm non được phát triển từ những năm 1960 tại Mỹ, dựa trên lý thuyết học tập chủ động của Jean Piaget.
HighScope lấy trẻ làm trung tâm, nhấn mạnh vào việc học thông qua quy trình lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá. Mục tiêu chính của phương pháp này là giúp trẻ phát triển toàn diện các kỹ năng, từ tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề đến khả năng giao tiếp và hợp tác, chuẩn bị tốt nhất cho trẻ trước khi bước vào các cấp học cao hơn.
Các yếu tố cốt lõi của phương pháp HighScope
HighScope được xây dựng dựa trên một số nguyên tắc nền tảng nhằm thúc đẩy sự tiến bộ đồng đều về nhận thức, kỹ năng và cảm xúc của trẻ nhỏ. Những yếu tố chính bao gồm:
• Học tập chủ động (Active Learning): Trẻ giữ vai trò trung tâm trong quá trình học. Thay vì tiếp nhận thụ động, các em được trực tiếp khám phá, thử nghiệm và tự rút ra kết luận. Vật liệu trong lớp học được sắp xếp để khuyến khích việc trải nghiệm thực tế.
• Chu trình Lập kế hoạch – Thực hiện – Đánh giá (Plan – Do – Review): Đây là cấu trúc cốt lõi của phương pháp. Trẻ bắt đầu bằng việc nêu ý tưởng hoặc dự định của mình (Plan), sau đó tiến hành thực hiện (Do) và cuối cùng chia sẻ lại kết quả, cảm nhận hoặc bài học rút ra (Review). Quy trình này giúp hình thành tư duy logic và khả năng tự nhìn nhận quá trình học tập.
• Môi trường học tập có tổ chức: Không gian lớp được phân chia thành các khu vực rõ ràng như góc xây dựng, nghệ thuật hay khoa học. Cách bố trí này tạo điều kiện cho việc lựa chọn, tập trung và duy trì hứng thú khám phá.
• Tương tác tích cực giữa giáo viên và trẻ: Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn và hỗ trợ thay vì giảng dạy một chiều. Thông qua quan sát, lắng nghe và đặt câu hỏi gợi mở, giáo viên giúp mở rộng suy nghĩ và khuyến khích trẻ tự tìm giải pháp.
• Chú trọng nhiều lĩnh vực phát triển: Bên cạnh kiến thức nền tảng, chương trình còn quan tâm đến kỹ năng xã hội, cảm xúc và vận động. Cách tiếp cận này giúp trẻ hình thành năng lực thích nghi và giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tế.
>>> Xem thêm: 6 phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến trên thế giới
Ưu điểm của phương pháp HighScope
HighScope được xây dựng với cấu trúc chương trình mở và có tính linh hoạt cao, phù hợp với nhiều bối cảnh giáo dục khác nhau. So với một số mô hình truyền thống, cách tiếp cận này mang lại nhiều giá trị đáng chú ý:
• Hình thành kỹ năng sống từ sớm: Thông qua các hoạt động trải nghiệm, trẻ rèn luyện tính tự lập, khả năng giải quyết vấn đề, giao tiếp và hợp tác với bạn bè.
• Khuyến khích tư duy sáng tạo: Môi trường học tập mở tạo điều kiện để mỗi em tự do thể hiện ý tưởng và khám phá theo cách riêng.
• Phát triển năng lực tư duy: Chu trình Lập kế hoạch – Thực hiện – Đánh giá giúp hình thành tư duy logic, khả năng phân tích và tự nhìn nhận quá trình học tập.
• Tạo nền tảng lâu dài: Một số nghiên cứu dài hạn cho thấy những người từng tham gia chương trình HighScope có xu hướng đạt kết quả học tập và kỹ năng xã hội tích cực hơn khi trưởng thành.
Hạn chế của phương pháp HighScope
Bên cạnh những lợi ích, mô hình này cũng đặt ra một số yêu cầu nhất định mà phụ huynh và cơ sở giáo dục cần cân nhắc:
• Yêu cầu chuyên môn cao từ giáo viên: Việc triển khai hiệu quả đòi hỏi đội ngũ được đào tạo bài bản, có kỹ năng quan sát và đặt câu hỏi gợi mở phù hợp.
• Phụ thuộc vào môi trường học tập: Lớp học cần được bố trí khoa học, có không gian đủ rộng và vật liệu đa dạng để hỗ trợ hoạt động trải nghiệm.
• Quá trình đánh giá tốn thời gian: Cách theo dõi sự tiến bộ dựa trên quan sát và ghi chép chi tiết có thể phức tạp hơn so với hình thức kiểm tra truyền thống.
>>> Xem thêm: Chương trình giáo dục mầm non mới nhất giúp bé phát triển
Phân tích cách HighScope vận hành trong thực tế
Mô hình này được xây dựng dựa trên chu trình Lập kế hoạch – Thực hiện – Đánh giá, diễn ra đều đặn hằng ngày. Việc lặp lại cấu trúc này giúp hình thành thói quen chủ động và ý thức trách nhiệm trong học tập.
1. Lập kế hoạch (Plan)
Ở bước đầu tiên, các em được khuyến khích suy nghĩ và lựa chọn hoạt động mà mình muốn tham gia. Giáo viên thường sử dụng câu hỏi mở như: “Hôm nay con muốn làm gì?”, “Con cần chuẩn bị những gì?”, “Con sẽ thực hiện ở khu vực nào?”.
Giai đoạn này giúp hình thành khả năng ra quyết định, diễn đạt ý tưởng và xác định mục tiêu rõ ràng trước khi bắt đầu.
2. Thực hiện (Do)
Sau khi đã xác định hướng đi, các em tiến hành triển khai ý tưởng đã đề ra. Trong thời gian này, các em được tự do thử nghiệm, sáng tạo và xử lý những tình huống phát sinh. Giáo viên giữ vai trò quan sát, hỗ trợ khi cần thiết và đặt câu hỏi gợi mở nhằm mở rộng suy nghĩ.
3. Đánh giá (Review)
Khi hoạt động kết thúc, cả lớp cùng nhìn lại những gì đã thực hiện. Giáo viên có thể đặt câu hỏi như: “Con đã làm được gì?”, “Kết quả có giống dự định ban đầu không?”, “Con rút ra điều gì?”.
Việc trao đổi này giúp củng cố khả năng phân tích, tự nhận xét và điều chỉnh cho những lần thực hiện tiếp theo.
>>> Xem thêm: Chương trình giáo dục mầm non mới nhất giúp bé phát triển toàn diện
Những lưu ý khi áp dụng phương pháp HighScope trong nuôi dạy trẻ
HighScope là một cách tiếp cận đề cao tính chủ động và trải nghiệm. Để vận dụng hiệu quả tại nhà hoặc trong môi trường học tập, phụ huynh có thể lưu ý một số điểm sau:
1. Tôn trọng quyền lựa chọn của trẻ
Tinh thần cốt lõi của mô hình này là để trẻ tham gia quyết định về hoạt động của mình. Thay vì đưa ra chỉ dẫn áp đặt, hãy đặt câu hỏi gợi mở như: “Hôm nay con muốn thử điều gì?” hoặc “Con có ý tưởng nào khác không?”.
Dù lựa chọn còn đơn giản, người lớn nên ghi nhận và tạo cơ hội để trẻ tự tìm cách giải quyết vấn đề. Khi gặp khó khăn, có thể hỗ trợ bằng câu hỏi định hướng thay vì làm thay.
2. Chuẩn bị môi trường giàu trải nghiệm
Không gian sinh hoạt nên được sắp xếp rõ ràng, vật liệu được phân loại theo từng khu vực để thuận tiện sử dụng và cất dọn. Việc bố trí hợp lý giúp tăng khả năng tự lập và duy trì hứng thú khám phá.
Ngoài đồ chơi, có thể bổ sung các vật liệu gần gũi như lá cây, sỏi, thìa gỗ hoặc dụng cụ gia đình an toàn nhằm mở rộng cơ hội trải nghiệm thực tế.
3. Theo dõi sự tiến bộ qua quan sát
Trong cách tiếp cận này, đánh giá không dựa trên bài kiểm tra mà thông qua quan sát hằng ngày. Phụ huynh có thể ghi lại những thay đổi về hành vi, kỹ năng hoặc cách giải quyết tình huống. Điều quan trọng là nhìn vào quá trình thay vì chỉ chú ý đến kết quả cuối cùng.
>>> Xem thêm: 7 cách trang bị kỹ năng xã hội cho trẻ mầm non
Các câu hỏi thường gặp về phương pháp HighScope
1. Phương pháp này có phù hợp với mọi trẻ không?
HighScope mang tính cá nhân hóa cao, tôn trọng nhịp độ và đặc điểm riêng của từng em. Dù tính cách khác nhau, mỗi em đều có cơ hội học tập theo cách phù hợp với mình.
2. Có dạy chữ và số không?
Có, nhưng nội dung được lồng ghép tự nhiên vào hoạt động trải nghiệm thay vì dạy theo hình thức ghi nhớ máy móc.
3. Làm thế nào để nhận biết sự tiến bộ?
Sự thay đổi có thể được theo dõi thông qua quan sát thường xuyên. Hệ thống Child Observation Record (COR) là một công cụ được sử dụng để ghi nhận các cột mốc phát triển và kỹ năng đạt được.
4. Cách tiếp cận này có hỗ trợ chuẩn bị vào lớp một?
Mô hình này giúp hình thành các năng lực nền tảng như giải quyết vấn đề, hợp tác, tự tin và tư duy phản biện – những yếu tố quan trọng cho giai đoạn tiểu học.
5. Có thể áp dụng tại nhà không?
Hoàn toàn có thể. Việc chuẩn bị không gian phù hợp, đặt câu hỏi gợi mở và duy trì chu trình Lập kế hoạch – Thực hiện – Đánh giá là những bước cơ bản có thể triển khai trong gia đình.
Phương pháp HighScope không chỉ là một chương trình giảng dạy mà còn là quan điểm giáo dục đề cao vai trò chủ động của người học. Khi được triển khai đúng cách, môi trường này tạo điều kiện để trẻ phát triển năng lực tự tin, khả năng thích nghi và kỹ năng cần thiết cho tương lai.
>>> Xem thêm: 7 trò chơi giáo dục kỹ năng sống giúp trẻ tự tin, học nhanh
