Toán tư duy, chìa khóa giúp trẻ học toán dễ dàng, sáng tạo hơn

Ngày nay, thay vì chỉ quan tâm đến điểm số hay phép tính đúng – sai, nhiều phụ huynh bắt đầu chú ý đến toán tư duy như một phương pháp giúp trẻ phát triển trí não toàn diện. Không chỉ dừng lại ở “cộng trừ nhân chia”, toán tư duy còn giúp trẻ rèn luyện tư duy logic, khả năng phân tích và nhìn vấn đề đa chiều. Cùng ILA tìm hiểu vì sao toán tư duy được xem là “chiếc chìa khóa” giúp trẻ phát triển vượt bậc về tư duy và sáng tạo trong bài viết dưới đây.

Khái niệm toán tư duy là gì?

Hiểu một cách đơn giản, toán tư duy không phải là một môn học mới, mà là một phương pháp tiếp cận toán học theo hướng rèn luyện trí não. Thay vì chỉ học thuộc lòng công thức hay lặp đi lặp lại các dạng bài, trẻ được dẫn dắt để hiểu bản chất của con số, hình khối và mối liên hệ giữa chúng.

Điểm cốt lõi của bộ môn này nằm ở việc kích hoạt khả năng suy luận và sáng tạo. Trẻ được khuyến khích đặt câu hỏi, tìm nhiều cách giải cho cùng một bài toán, hoặc ứng dụng toán học vào tình huống thực tế. Nhờ đó trẻ không còn cảm thấy toán học khô khan, nặng nề mà biến nó thành một trò chơi trí tuệ thú vị.

Có thể hình dung môn học này giống như việc xây một ngôi nhà: toán thường sẽ cho trẻ những viên gạch và hướng dẫn cách xếp theo khuôn mẫu có sẵn, còn toán tư duy lại khuyến khích trẻ tự thiết kế bản vẽ, tự tìm ra cách kết nối những viên gạch để tạo thành một ngôi nhà mang “dấu ấn riêng”.

>>> Tìm hiểu thêm: Giáo dục STEM ở tiểu học: nền tảng cho tư duy và kỹ năng thế kỷ 21

Lợi ích của toán tư duy đối với trẻ

Nếu toán thường giúp trẻ làm quen với những con số và phép tính cơ bản, thì toán tư duy lại mở ra một “sân chơi” trí tuệ rộng lớn hơn, nơi mỗi đứa trẻ có thể phát huy hết khả năng suy nghĩ độc lập và sáng tạo của mình. Những lợi ích mà toán tư duy mang lại không chỉ dừng ở việc học toán, mà còn ảnh hưởng đến nhiều kỹ năng trong cuộc sống.

1. Rèn luyện tư duy logic và phân tích

Khi tiếp xúc với bộ môn toán tư duy, trẻ có thể học cách tách vấn đề thành nhiều phần nhỏ, quan sát mối liên hệ giữa chúng để tìm ra quy luật. Đây là nền tảng cho kỹ năng tư duy phản biện, một trong những kỹ năng quan trọng của thế kỷ 21.

2. Tăng khả năng tập trung và ghi nhớ

Các bài toán trong bộ môn này thường có nhiều cách giải, đòi hỏi trẻ phải kiên nhẫn để theo dõi từng bước. Chính quá trình này giúp trẻ hình thành nên thói quen tập trung và phát triển trí nhớ ngắn hạn lẫn dài hạn.

>>> Tìm hiểu thêm: Top 7 trò chơi giáo dục giúp trẻ vừa học vừa chơi tại nhà

3. Khơi gợi sự sáng tạo

Bởi toán tư duy có nhiều cách giải quyết cho cùng một đề bài nên bộ môn này khuyến khích trẻ thử nghiệm nhiều cách giải khác nhau. Điều này giống như việc trẻ được “tập thể dục” cho não bộ, từ đó hình thành khả năng tư duy linh hoạt và sáng tạo.

4. Giúp trẻ tự tin hơn trong học tập

Khi tìm ra lời giải bằng chính cách nghĩ của mình cho những bài toán thú vị, trẻ cảm thấy hứng thú và tự hào. Sự tự tin này không chỉ giúp trẻ học toán tốt hơn mà còn lan tỏa sang các môn học khác.

5. Ứng dụng vào cuộc sống thực tế

Điểm đặc biệt của toán tư duy là các vấn đề của nó không tách rời thực tế mà thường gắn với những tình huống quen thuộc: chia bánh, xếp hình, ước lượng thời gian hay thậm chí là tính toán khi đi siêu thị. Vì vậy, trẻ có thể nhận ra toán học luôn hiện diện trong cuộc sống hằng ngày và biến việc học toán trở nên gần gũi hơn bao giờ hết.

>>> Tìm hiểu thêm: Tổng hợp các dạng Toán lớp 2 từ cơ bản đến nâng cao, kèm bài tập dễ hiểu

Các phương pháp dạy toán tư duy phổ biến hiện nay

Trên thực tế, toán tư duy không chỉ có một cách tiếp cận duy nhất. Nhiều quốc gia đã phát triển những phương pháp khác nhau để giúp trẻ rèn luyện não bộ thông qua toán học. Mỗi phương pháp có thế mạnh riêng, phụ huynh có thể tham khảo để lựa chọn hình thức phù hợp nhất với con mình.

1. Singapore Math – Toán tư duy Singapore

Singapore Math là phương pháp giảng dạy toán theo định hướng tư duy được Viện phát triển chương trình giảng dạy của quốc đảo sư tử trực tiếp nghiên cứu và sáng tạo. Đây cũng là quốc gia nổi bật về các thành tích liên quan đến Toán học nên phương pháp giáo dục môn Toán của Singapore được khá nhiều phụ huynh quan tâm, lựa chọn.

Nguyên lý của Singapore Math là quá trình học theo 3 bước: Thực tiễn (Concrete) – Hình ảnh (Pictorial) – Khái quát (Abstract), gọi tắt là CPA:

• Thực tiễn: Trẻ dùng vật thật (que tính, hạt, đồ chơi…) để giải toán.

• Hình ảnh: Biểu diễn bài toán đó bằng hình ảnh, sơ đồ…

• Trừu tượng: Viết thành phép tính số học.

Ví dụ như khi bạn dạy trẻ phép tính 5 + 3, trẻ có thể lấy 5 cây kẹo thật, thêm 3 cái. Sau đó, bạn có thể vẽ thành 2 nhóm trên giấy để trẻ hiểu và cuối cùng viết thành ký tự 5 + 3 = 8. Lợi ích của phương pháp toán tư duy này là giúp trẻ nắm chắc bản chất, không học vẹt.

>>> Tìm hiểu thêm: 11 dạng toán lớp 1 ba mẹ cần biết để dạy con dễ hiểu, nhớ lâu

2. Phương pháp Soroban – bàn tính Nhật Bản

Soroban là phương pháp toán tư duy thiên về tính nhẩm nhanh bằng việc sử dụng bàn tính cổ có nguồn gốc từ Trung Hoa xưa. Tuy nhiên, cho đến thế kỷ 17, bàn tính này đã được du nhập vào Nhật Bản và khiến người Nhật sáng tạo ra được phương pháp tính nhẩm cực nhanh từ công cụ hữu ích này.

Nguyên lý của Soroban là việc sử dụng bàn tính để rèn luyện khả năng tưởng tượng con số trong não bộ. Các con số trên bàn tính sẽ được quy định như sau:

• Số 0: 1 hạt đặt phía dưới cùng và 5 hạt đặt lên trên

• Số 1-4: Đẩy từ 1-4 hạt lên trên.

• Số 5: Di chuyển các hạt phía trên để chạm được vào xà giữa của bàn tính.

• Các số lớn hơn 5: Hàng dưới cùng của bàn tính sẽ giữ 5 hạt, tiếp theo người tính sẽ đưa từng hạt một lên phía trên bàn tính.

Sau khoảng thời gian luyện tập các phép tính dựa trên những quy luật, trẻ có thể hình dung được bàn tính trong đầu và nhẩm ra được kết quả cho các phép tính phức tạp. Phương pháp này giúp trẻ tăng tốc độ tính toán, rèn luyện trí nhớ cũng như khả năng tập trung đáng kể. Soroban giúp nhiều học sinh cải thiện đáng kể khả năng nhẩm tính, thậm chí nhanh hơn so với việc sử dụng máy tính cầm tay trong một số phép tính quen thuộc.

>>> Tìm hiểu thêm: Phép toán, từ vựng & bài tập về cộng trừ nhân chia tiếng Anh

3. Kumon – phương pháp toán tư duy có nguồn gốc Nhật Bản

Phương pháp học toán này được một giáo viên người Nhật là Toru Kumon nghiên cứu và sáng tạo vào những năm 1950. Nguyên lý của phương pháp này là việc cá nhân hóa việc học, để trẻ luyện tập theo tốc độ của riêng mình. Kumon không hướng đến việc dạy theo chương trình của trường lớp mà được xây dựng theo đúng năng lực cá nhân của trẻ. Nghĩa là một bé lớp 2 có thể học lại từ phép cộng trong phạm vi 10 nếu chưa vững, trong khi một bé lớp 1 giỏi có thể học trước phép nhân chia hoặc thậm chí giải phương trình.

Để triển khai phương pháp này, trẻ được làm các bài tập nhỏ mỗi ngày (thường từ 20-30 phút), bắt đầu từ mức độ rất dễ để tạo cảm giác thành công. Sau đó, khi trẻ đã bắt đầu làm nhanh và đúng, mới nâng lên các cấp độ khó tiếp theo. Ví dụ, một bé lớp 1 có thể mất 5 phút để làm phép cộng 9 + 8, Kumon cho bé luyện hàng loạt bài tương tự cho đến khi chỉ mất vài giây để hoàn thành bài toán. Khi phản xạ đã thành thói quen, bé mới bắt đầu chuyển sang các dạng toán phức tạp hơn.

Lợi ích của phương pháp toán tư duy này là giúp trẻ rèn luyện tính kiên nhẫn và khả năng học bền bỉ, xây dựng tinh thần tự học mà không phụ thuộc vào giáo viên hay bố mẹ. Phương pháp Kumon còn giúp trẻ yếu toán lấy lại được sự tự tin, còn trẻ khá giỏi có thể phát triển vượt lứa tuổi.

4. Finger Math – học toán trên những ngón tay

Finger Math là một phương pháp học toán tư duy hiện đại được áp dụng tại nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Australia, Mỹ… Nguyên lý của nó là sử dụng ngón tay như một công cụ “máy tính”, thông qua quy ước số học trên từng ngón, trẻ có thể thực hiện phép cộng trừ trong phạm vi 100 chỉ bằng đôi bàn tay của mình.

Lợi ích của phương pháp này chính là giúp trẻ thực hiện các phép tính toán nhanh và chính xác, rèn sự khéo léo, phối hợp nhuần nhuyễn giữa não và vận động. Đặc biệt, Finger Math giúp trẻ tạo cảm giác toán học rất trực quan thay vì chỉ học thuộc khô khan. Đây là phương pháp đặc biệt phù hợp với trẻ trong độ tuổi từ 4–8 tuổi, khi khả năng vận động và tư duy trực quan đang phát triển mạnh.

>>> Tìm hiểu thêm: 7 cách tạo hứng thú học tập cho học sinh mọi lứa tuổi

Khi nào nên cho trẻ học toán tư duy?

Các chuyên gia giáo dục cho rằng giai đoạn vàng để trẻ bắt đầu làm quen với toán tư duy là từ 3 đến 12 tuổi. Đây là thời điểm não bộ của trẻ phát triển mạnh mẽ, khả năng tiếp thu kiến thức mới rất cao và đặc biệt dễ dàng hình thành các thói quen tư duy tích cực.

Một số “tín hiệu” để nhận thấy rằng trẻ sẵn sàng đến với bộ môn này:

• Trẻ tò mò, thường xuyên đặt nhiều câu hỏi kiểu “tại sao” và “như thế nào”.

• Trẻ thích chơi các trò lắp ghép, xếp hình, giải đố hoặc tìm quy luật.

• Trẻ dễ hứng thú với các hoạt động tính toán trong đời sống (chia kẹo, đếm đồ vật, so sánh nhiều – ít).

• Trẻ có xu hướng suy nghĩ độc lập, không thích chỉ làm theo khuôn mẫu.

Điều quan trọng là toán tư duy không đòi hỏi trẻ phải giỏi toán trước đó. Dù con bạn chưa thực sự nổi bật ở môn toán, việc tiếp cận với toán tư duy vẫn có thể mang đến trải nghiệm mới mẻ, giúp con tìm thấy niềm vui trong học tập.

Ngoài ra, phụ huynh cũng nên nhớ: mục tiêu của toán tư duy không phải tạo áp lực điểm số mà là giúp trẻ phát triển kỹ năng tư duy, sự tự tin và khả năng ứng dụng toán học vào thực tế. Vì vậy, càng cho trẻ làm quen sớm, con sẽ càng dễ dàng hình thành nền tảng vững chắc cho việc học sau này.

>>> Tìm hiểu thêm: 10 cách dạy bé cộng trừ trong phạm vi 20 đơn giản, dễ nhớ

Phân biệt toán tư duy với toán thường

Nhiều ba mẹ vẫn còn băn khoăn hai bộ môn này liệu có gì khác nhau, việc học toán tư duy liệu có khiến cho việc học toán bình thường ở trường của trẻ bị giảm sút… Cùng so sánh ở bảng dưới đây: 

Tóm lại, toán tư duy không đơn thuần là việc học cách tính toán nhanh hay giải bài tập đúng, mà quan trọng hơn là giúp trẻ hình thành tư duy logic, khả năng phân tích và thói quen học tập chủ động. Toán tư duy có khả năng giúp trẻ mở ra góc nhìn mới mẻ, khơi gợi sự hứng thú và niềm vui học tập.

Khi trẻ học cách suy nghĩ độc lập, sáng tạo và tự tin đưa ra câu trả lời của riêng mình, đó cũng là lúc hành trình trưởng thành của con trở nên vững vàng hơn. Bởi cuối cùng, học toán không chỉ để giải đúng đáp án, mà để con biết cách tự tin giải quyết mọi vấn đề trong cuộc sống.

>>> Tìm hiểu thêm: 9 cách dạy Toán lớp 1 cho con tại nhà dễ như ăn kẹo