Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc trẻ em tiếp xúc với màn hình ngày càng trở nên phổ biến. Nhiều bậc phụ huynh cho rằng cho con xem tivi có thể giúp giải trí, học hỏi và phát triển ngôn ngữ. Tuy nhiên, cũng có không ít lo ngại rằng điều này có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, thị lực và khả năng tập trung của bé. Vậy có nên cho trẻ xem tivi không và nếu có thì đâu là giới hạn an toàn?
Bài viết này sẽ giúp bạn:
• Hiểu rõ lợi ích và tác hại của việc cho trẻ xem tivi theo từng giai đoạn phát triển.
• Nắm được khuyến nghị khoa học về thời lượng xem tivi phù hợp cho trẻ nhỏ.
• Biết cách cho trẻ xem tivi đúng cách để hỗ trợ học tập, ngôn ngữ và cảm xúc.
• Gợi ý những thói quen lành mạnh giúp con phát triển toàn diện bên cạnh màn hình.
Cùng tìm hiểu chi tiết trong nội dung dưới đây để bạn có thể đồng hành cùng con một cách thông minh và cân bằng trong thời đại số.
Có nên cho trẻ xem tivi không? Lợi ích nếu xem đúng cách
Ngày nay, các thiết bị công nghệ như tivi, điện thoại thông minh, máy tính bảng gần như là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của nhiều người. Với trẻ nhỏ, việc sử dụng tivi cũng vô cùng phổ biến. Theo khảo sát do Viện Hàn Lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) trích dẫn, có khoảng 92,2% trẻ dưới 1 tuổi đã sử dụng các thiết bị công nghệ. Một số trẻ được khảo sát thậm chí đã sử dụng các thiết bị trước 4 tháng tuổi. Thế nhưng, có nên cho trẻ xem tivi, đặc biệt là trẻ dưới 1 tuổi?
Thực tế, việc có nên cho trẻ xem tivi không còn tùy thuộc vào độ tuổi của bé và cách ba mẹ cho con xem. Với trẻ dưới 18 tháng tuổi, rất nhiều bằng chứng cho thấy ba mẹ không nên cho trẻ xem tivi. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc với màn hình tivi, điện thoại… trước 18 tháng tuổi có tác động tiêu cực lâu dài đến sự phát triển ngôn ngữ, kỹ năng đọc và trí nhớ ngắn hạn của trẻ. Ngoài ra, việc này cũng góp phần gây ra các vấn đề về giấc ngủ và sự tập trung.
Với trẻ từ khoảng 18 tháng đến 5 tuổi, thời gian xem và sử dụng các thiết bị như tivi, điện thoại… chỉ khoảng 1 giờ mỗi ngày. Và điều quan trọng là ba mẹ nên chọn lựa các nội dung phù hợp với trẻ nhỏ. Việc cho trẻ xem tivi đúng độ tuổi, thời gian xem phù hợp và các chương trình dành riêng cho trẻ nhỏ sẽ mang đến cho trẻ các lợi ích như:
• Giúp bé học được nhiều điều bổ ích như chữ cái, con số hay các kỹ năng cơ bản trong cuộc sống.
• Hình ảnh sống động của thiên nhiên từ các chương trình về động vật hoang dã có thể khơi gợi sự tò mò, giúp trẻ nhận thức rõ hơn về thế giới xung quanh.
• Giúp bé hiểu thêm về con người, văn hóa và các vùng đất khác nhau trên thế giới. Qua đó, bé được mở rộng tầm nhìn, học cách tôn trọng sự khác biệt và cảm thấy gần gũi hơn với cuộc sống bên ngoài môi trường quen thuộc.
• Cánh cửa để bé tiếp cận thể thao, từ bóng đá, bóng bàn đến nhiều môn không phổ biến ở Việt Nam như bóng chày, bóng bầu dục…
Cuối cùng, việc xem tivi cũng là cách giúp bé học ngoại ngữ, chẳng hạn như tiếng Anh. Thông qua các phim hoạt hình, bài hát thiếu nhi hoặc phim giáo dục bằng tiếng Anh, bé có thể làm quen với ngữ âm, ngữ điệu và từ vựng một cách tự nhiên. Việc nghe đi nghe lại các câu nói, cách phát âm chuẩn và ngữ cảnh sử dụng giúp bé phát triển kỹ năng nghe và bắt chước phát âm tốt hơn.
Hơn nữa, trẻ nhỏ có khả năng tiếp thu ngôn ngữ mới rất nhanh, nên khi được tiếp xúc thường xuyên với các chương trình phù hợp, bé sẽ hình thành phản xạ tiếng Anh nghe – nói tự nhiên mà không cảm thấy áp lực học tập. Tuy nhiên, bạn nên chọn nội dung đơn giản, có phụ đề rõ ràng và phù hợp với lứa tuổi, đồng thời ngồi xem cùng con để giải thích và mở rộng thêm vốn từ vựng tiếng Anh, giúp việc học trở nên hứng thú và hiệu quả hơn.
>>> Tìm hiểu thêm: Có nên cho con học trường quốc tế? 5 lợi ích và 3 điều cần cân nhắc
Có nên cho trẻ xem tivi không? Tác hại khi trẻ xem tivi quá sớm và quá lâu
Việc cho trẻ xem tivi quá sớm có thể gây ra những tác động tiêu cực lâu dài đến sức khỏe. Dưới đây là một số lý do tại sao bạn không nên cho trẻ xem tivi nhiều hoặc cho trẻ xem quá sớm:
• Ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ: Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, việc xem tivi hoặc tiếp xúc với màn hình các thiết bị điện tử sớm sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của não bộ. Một nghiên cứu thực hiện năm 2019 với 47 trẻ em khỏe mạnh từ 3 – 5 tuổi cho thấy những trẻ xem màn hình nhiều hơn mức khuyến nghị 1 giờ/ngày có phần “chất trắng” trong não, khu vực giúp trẻ học ngôn ngữ, đọc viết và tư duy phát triển chậm hơn.
• Làm chậm việc phát triển ngôn ngữ biểu đạt và lời nói: Nguyên nhân lý giải cho điều này là bởi trẻ nhỏ sẽ học hỏi từ việc tương tác với người khác thông qua biểu cảm khuôn mặt, lời nói và sự tương tác của bé với người chăm sóc. Khi màn hình tivi hoặc các thiết bị điện tử được bật, việc tương tác giữa trẻ và ba mẹ sẽ giảm xuống.
Nghiên cứu cho thấy chỉ cần bật tivi ở chế độ nền ngay cả khi không có ai xem cũng đủ làm chậm sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Ba mẹ thường sẽ nói khoảng 940 từ mỗi giờ khi có trẻ nhỏ ở gần nhưng khi bật tivi, con số đó giảm đi còn 770 từ. Số lượng từ nói càng ít thì mức độ học hỏi của trẻ cũng giảm dần.
• Trẻ có khả năng gặp vấn đề về sự chú ý: Chương trình video liên tục thay đổi, luôn thú vị và gần như không đòi hỏi sự tập trung lâu dài. Việc xem tivi quá nhiều có thể khiến bé quen với việc tiếp nhận hình ảnh, âm thanh nhanh và liên tục. Từ đó, não bé sẽ khó duy trì sự chú ý trong các hoạt động chậm hơn như học, đọc sách hay nghe giảng.
• Ảnh hưởng đến giấc ngủ: Viện Hàn Lâm nhi khoa Hoa Kỳ cho biết việc tiếp xúc nhiều hơn với phương tiện truyền thông trong giai đoạn đầu đời có liên quan đến việc ngủ ít phút hơn mỗi đêm. Các nghiên cứu đã cho thấy trẻ sơ sinh tiếp xúc với màn hình vào buổi tối có thời gian ngủ ngắn hơn so với trẻ sơ sinh không tiếp xúc với tivi.
• Ảnh hưởng đến thị giác: Trẻ sơ sinh xem tivi có hại mắt không? Câu trả lời là có. Trên thực tế, trẻ sơ sinh chưa thể xem tivi trực tiếp vì thị lực còn rất yếu. Bé chỉ nhìn rõ trong khoảng cách rất gần (khoảng 20 – 30 cm) và chưa có khả năng tập trung vào hình ảnh trên màn hình. Dù vậy, việc để tivi bật trong không gian sinh hoạt vẫn khiến mắt bé tiếp xúc với ánh sáng mạnh và hình ảnh chuyển động liên tục. Đây là dạng kích thích thị giác không cần thiết, có thể ảnh hưởng đến quá trình hoàn thiện của mắt và hệ thần kinh. Khi lớn hơn và bắt đầu nhìn rõ màn hình, trẻ nhỏ thường chớp mắt ít hơn người lớn trong lúc xem tivi. Việc nhìn chằm chằm vào tivi liên tục có thể gây đau mắt, đỏ mắt và mờ mắt. Mắt của bé cũng liên tục tập trung vào hình ảnh trên tivi ở gần. Điều này có thể khiến bé khó tập trung vào các vật ở xa ngay lập tức và mắt có thể cần một khoảng thời gian để điều tiết lại.
Ngoài ra, việc xem tivi trong thời gian dài còn khiến bé không có thời gian vận động cũng như chơi đùa với các bạn. Lâu ngày, tình trạng này có thể dẫn đến béo phì và làm chậm sự phát triển xã hội của trẻ.
>>> Tìm hiểu thêm: Cai nghiện điện thoại cho trẻ: 5 bước giúp con thoát lệ thuộc màn hình
Cho trẻ xem tivi đúng cách như thế nào?
Thực tế, việc xem tivi, thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính bảng… chỉ có hại nếu ba mẹ cho trẻ xem quá sớm hoặc nhiều hơn thời gian khuyến nghị. Nếu cho trẻ xem đúng cách thì việc xem tivi cũng mang đến rất nhiều điều bổ ích cho trẻ. Vậy có nên cho trẻ xem tivi không và nên cho trẻ xem như thế nào cho hiệu quả? Dưới đây là một số lời khuyên dành cho bạn:
• Trẻ dưới 18 tháng tuổi không nên tiếp xúc với bất kỳ loại màn hình nào như tivi, điện thoại hay máy tính bảng. Đây là giai đoạn não bộ và thị giác của bé rất nhạy cảm và dễ bị ảnh hưởng. Với trẻ trên 18 tháng tuổi, chỉ nên cho xem dưới 1 giờ mỗi ngày. Nên ưu tiên các chương trình giáo dục, nhẹ nhàng và phù hợp với độ tuổi của bé.
• Hãy xem tivi cùng bé, đặt câu hỏi và trò chuyện về nội dung chương trình. Việc này giúp con hiểu hơn, phát triển tư duy và khả năng ngôn ngữ, đồng thời tăng sự gắn kết giữa bạn và con.
• Không dùng tivi như người trông trẻ. Việc bật tivi để giữ con yên lặng có thể khiến bé hình thành thói quen phụ thuộc vào màn hình, giảm khả năng sáng tạo và tự chơi.
• Bạn nên xem trước chương trình hoặc sử dụng công cụ kiểm soát của phụ huynh (parenting control) để tránh các nội dung bạo lực, quảng cáo hoặc không phù hợp với lứa tuổi.
• Thay vì để trẻ xem tivi, bạn nên đọc sách hoặc kể chuyện cho con nghe. Điều này giúp bé thư giãn, dễ ngủ hơn và phát triển ngôn ngữ tự nhiên.
• Khuyến khích con vui chơi ngoài trời, vận động, khám phá và tương tác thật với mọi người xung quanh để phát triển toàn diện hơn bên cạnh việc xem tivi.
• Dạy con hiểu về những điều không tốt trên tivi, bạn hãy giúp bé nhận ra rằng không phải mọi điều trên tivi đều phản ánh sự thật, từ đó hình thành khả năng nhận thức và tư duy phản biện.
• Trẻ học theo hành vi của ba mẹ. Vì vậy, bạn nên hạn chế xem tivi quá lâu, không sử dụng điện thoại trong bữa ăn và cùng con xây dựng thói quen sử dụng thiết bị màn hình lành mạnh.
>>> Tìm hiểu thêm: Mách mẹ 12 cách dạy trẻ bướng bỉnh nhàn tênh
Có nên cho trẻ xem tivi? Lưu ý cần biết khi cho trẻ xem tivi
Ngoài việc cho trẻ xem tivi đúng cách kể trên, bạn cũng cần lưu ý một số điều sau:
• Tạo không gian xem tivi lành mạnh: Hãy bố trí tivi ở phòng khách thay vì phòng ngủ của con. Việc này giúp bạn dễ quan sát, đồng thời tránh thói quen xem tivi trước khi ngủ, vốn là nguyên nhân khiến bé khó ngủ và giảm chất lượng giấc ngủ.
• Giữ khoảng cách và độ sáng hợp lý: Khi xem tivi, bé nên ngồi cách màn hình ít nhất gấp 3 lần chiều rộng của tivi và căn chỉnh ánh sáng phòng vừa đủ. Mắt bé rất nhạy cảm, việc xem ở khoảng cách quá gần hoặc ánh sáng quá yếu có thể gây mỏi mắt, khô mắt và giảm thị lực.
• Khuyến khích con vận động: Sau mỗi 20 – 30 phút xem, hãy cho con đứng dậy, vận động nhẹ hoặc nhìn ra xa để mắt được nghỉ. Bạn có thể tận dụng thời gian nghỉ để cùng con duỗi tay chân, trò chuyện hoặc uống nước.
• Không mở tivi khi ăn vì điều đó khiến bé mất tập trung, ăn nhanh hoặc ăn ít hơn. Ngoài ra, việc vừa ăn vừa xem tivi khiến bé khó nhận biết cảm giác no, dễ dẫn đến rối loạn tiêu hóa hoặc thừa cân.
• Không dùng tivi như phần thưởng hay hình phạt: Việc gắn việc xem tivi với cảm xúc như ngoan thì được xem, hư thì không được xem dễ khiến con xem tivi như phần thưởng quý giá, dẫn đến nghiện màn hình.
• Theo dõi phản ứng của con: Nếu bé có biểu hiện bắt chước hành vi xấu, ngủ muộn, hay cáu gắt khi tắt tivi, bạn nên xem lại nội dung, thời lượng và thời điểm xem. Đây là những dấu hiệu cho thấy trẻ đang chịu tác động tiêu cực từ việc xem tivi quá mức.
Qua những chia sẻ trên, hy vọng bạn đã có câu trả lời cho câu hỏi có nên cho trẻ xem tivi. Thực tế, cha mẹ không cần cấm tuyệt đối, nhưng nên giới hạn thời gian và lựa chọn nội dung phù hợp với độ tuổi của bé. Khoảng một giờ mỗi ngày với các chương trình giáo dục nhẹ nhàng có thể hỗ trợ tích cực cho sự phát triển. Quan trọng nhất là xây dựng thói quen xem tivi lành mạnh, giúp trẻ cân bằng giữa màn hình và các hoạt động thực tế.
>>> Tìm hiểu thêm: Dạy con không đòn roi thế nào mới hiệu quả?
